اشرف پهلوی؛ جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار
۱۰۲۱۹۷۴
۱۱ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۰:۰۴
۹۹۲۰ 
دهم مرداد روز دستور مصدق برای خروج اشرف پهلوی از ایران است، به‌همین مناسبت مروری کردیم به نقش اشرف پهلوی در حوادث و رویداد‌های داخلی ایران.
روزنامه اعتماد: طی سال‌های (۱۳۲۱ تا ۱۳۳۳) اشرف پهلوی در بسیاری از حوادث و رویداد‌های داخلی ایران نقش مهمی داشت. در این مدت ۱۰ سال، حداقل نیمی از نخست‌وزیرانی که روی کار آمدند و سال‌ها حکومت کردند را اشرف پهلوی روی کار آورده بود.
 
اشرف پهلوی؛ جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار
 
اگر سیاستمداری همچون ساعد مراغه‌ای در ایران چندین بار بر سر کار می‌آمدند و سال‌ها حکومت می‌کردند با پشتیبانی و حمایت اشرف پهلوی بود، زیرا اشرف نخست‌وزیران ضعیف را بیشتر می‌پسندید، وزرای کابینه آن‌ها را شخصا تعیین می‌کرد و همیشه دوستان او در این کابینه‌ها اکثریت را در دست داشتند. در میان نخست‌وزیران ایران اشرف فقط با قوام‌السلطنه خوب بود، زیرا قوام با وجود قلدری و خودخواهی بر اهمیت و نفوذ اشرف اذعان داشت و اغلب توصیه‌ها و سفارش او را می‌پذیرفت.
 
اشرف پهلوی و قوام
 
از بحران آذربایجان که قوام را بر سر کار آورد، اشرف به او توصیه کرد که با روس‌ها کنار بیاید، قوام‌السلطنه سیاست متمایل به چپ را در پیش گرفت و اشرف هم به روسیه مسافرت کرد. در آن موقع او را متهم به تمایلات چپ کردند ولی بعد‌ها اشرف مورد حمله عناصر چپ قرار گرفت و دروغ بودن این ادعا روشن شد.
 
اشرف پهلوی افرادی همچون عبدالحسین هژیر، منوچهر اقبال، خسرو هدایت، نوری اسفندیاری و احمد دهقان را از گمنامی به اوج مقام در صحنه سیاسی ایران رسانید. اشرف در تعیین وزرای کابینه‌های ۱۰ سال (از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲) به استثنای کابینه دکتر مصدق نظر داشت. نفوذ و مداخلات اشرف در امور کشور تقریبا بر همه ایرانیان آشکار بود. هر زمان واقعه مهمی در کشور رخ می‌دهد فورا افکار عمومی متوجه نقش اشرف می‌شود. قدرت‌طلبی، مهارت در زدوبند و دسیسه‌گری‌های او در بازی‌های سیاسی زبانزد خاص و عام بود.
 
اشرف پهلوی و رزم‌آرا
 
ستاره اقبال اشرف پهلوی به عنوان زنی جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار از زمانی رو به افول گذاشت که رزم‌آرا بر سر کار آمد. رزم‌آرا بر‌خلاف رویه اسلاف خود بدون کوچک‌ترین مشورتی با اشرف، کابینه خود را تشکیل داد و به اعتراضات اشرف بی‌توجهی کرد. اشرف از این خودسری عصبانی شد و دست به تحریک و کارشکنی علیه دولت زد. رزم‌آرا از این تحریکات خشمگین شد و به شاه شکایت برد.
 
اشرف پهلوی؛ جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار
 
رزم‌آرا حتی در مقام مقابله هم برآمد. به تحریک سپهبد رزم‌آرا نخست‌وزیر ایران، مطبوعات مهم بین‌المللی مطالب منفی علیه اشرف انتشار دادند (اشاره به مقالات مجله تایم و مطبوعات انگلیس) مقارن همین احوال بود که رزم‌آرا روز (۱۶ اسفند ۱۳۲۹) در مسجد شاه (سابق) به قتل رسید، یک‌بار دیگر توجه افکار عمومی به اشرف معطوف شد. در دوران کوتاه زمامداری حسین علاء در ایران وی نیز حتی اجازه اقامت در ایران را به او نداد.
 
مصدق و اشرف پهلوی
 
دکتر مصدق از همان ابتدای نخست‌وزیری، با اشرف به مبارزه برخاست. آیت‌الله کاشانی نیز در این مبارزه او را همراهی می‌کرد. اشرف که قریب ۱۰ سال بر صحنه سیاست ایران سایه افکنده بود، ناگهان خود را در میان توفانی از مخالفت‌های قشر عظیم ملت ایران و مقامات مسوول مهم مملکتی و مذهبی ایران دید و بالاخره تحت فشار دکتر مصدق که متکی بر افکار عمومی بود، مجبور به ترک ایران شد. علت واقعی اخراج اشرف پهلوی از ایران که در شهریور ماه ۱۳۳۱ صورت گرفت، به دست آمدن اطلاعات و مدارکی از مداخلات و دسیسه‌کاری‌های او و مادر محمدرضا پهلوی در امور سیاسی و به حضور پذیرفتن نمایندگان مخالف دکتر مصدق در مجلس، دیدار با نمایندگان سیاسی و ماموران آژانس‌های اطلاعاتی و جاسوسی انگلستان و امریکا و تحریک و تشویق افسران و درجه‌داران ارتش به مخالفت و رویارویی با اقدامات دکتر مصدق بود.
 
یکی از مدارک مهمی که در این عرصه کشف شد، مدرکی بود که نشان می‌داد در جریان حوادث ۲۳ تیر ماه ۱۳۳۰ که حزب توده به مناسبت ورود «اورل هریمن» نماینده ویژه رییس‌جمهور امریکا به تهران تظاهراتی برپا کرد، اشرف و مادرش پول‎‌هایی را بین عده‌ای از طرفداران دربار تقسیم کرده بودند تا نظم تظاهرات علیه نماینده امریکا را بر هم بزنند و این مراسم را به خون و آتش بکشانند و از این طریق امریکایی‌ها را وادار به قبول این نظریه کنند که دولت دکتر مصدق دولتی ضعیف و ناتوان از برقراری نظم و امنیت است و ایران در معرض سقوط به دامان کمونیسم جهانی قرار دارد.
 
اشرف پهلوی؛ جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار
 
در آذر ماه ۱۳۳۰ دکتر مصدق تصمیم به استعفا گرفت و در نامه‌ای به حسین علاء وزیر دربار شاهنشاهی، علت استعفای خود را ملاقات‌های اشرف پهلوی با مخالفان دولت در خارج از کشور و جلسات محرمانه در دربار و مذاکره با میدلتون کاردار سفارت انگلیس در تهران عنوان کرد. به دنبال این هشدار شاه و مادر و خواهرش روابط خود را با میدلتون قطع کردند و این موضوع را به عامل زمان سپردند تا شاید به فراموشی سپرده شود.
 
دست‌های اشرف پهلوی در همه جا
 
مصدق و تمام اطرافیان او، اشرف پهلوی را گرداننده اصلی حوادث اخیر ایران و یکی از عوامل مهم روی کار آمدن قوام‌السلطنه و کشتار صد‌ها نفر از مردم این کشور می‎دانند. قیامی که پس از استعفای دکتر مصدق و روی کارآمدن قوام‌السلطنه در ایران پیش آمد برای اشرف غیرمنتظره بود، معذلک اشرف معتقد بود می‌توان طغیان را فرو نشاند چنانکه یکی از نزدیکان دربار شاه می‌گوید حتی در روز سی‌ام تیر شاه را به مقاومت تشویق می‌کرد ولی شاه که لحظه به لحظه از وخامت کار مطلع می‌شد بالاخره فریاد زد: «من با این طغیان شدید که منجر به کشتار بی‌حساب شد، نمی‌توانم موافقت کنم» و قوام‌السلطنه را برای استعفای اجباری به کاخ سعدآباد فراخواند.
 
به عقیده آن‌ها اشرف بود که نظر شاه را نسبت به دکتر مصدق تغییر داد، مجلس سنا را به مبارزه علیه دولت واداشت، میان شاه و قوام آشتی داد و بالاخره آن تحول سریع و عجیب را طی اقامت خود در ایران فراهم آورد. این اولین‌بار نبود که اشرف عامل تغییر و تحول تازه‌ای در ایران شده بود، بسیاری از وقایع و تحولات سیاسی ایران محصول تفکرات و طراحی او بود. او نه تنها شاه بلکه تمامی برادرانش را زیر نفوذ خود داشت و زندگی خصوصی آن‌ها را تحت کنترل خود درآورده بود.
 
ورود و اخراج اشرف پهلوی
 
اشرف بدون کسب اجازه از دولت و شاه در تاریخ سوم مرداد ماه ۱۳۳۲ با یک هواپیمای «ایرفرانس» و با نام «بانو شفیق- نام همسر اشرف» وارد فرودگاه مهرآباد شد. در فرودگاه یکی از کارمندان بنگاه هواپیمایی ایرفرانس که او را شناخته، خود را معرفی می‌کند و برایش یک اتومبیل کرایه به شماره ۵۲۷ تهیه می‌کند تا با آن به شهر بیاید. خبر ورود اشرف پهلوی موجب شگفتی دولت و دربار شد و به سرعت در سراسر ایران پخش شد و عناوین اصلی روزنامه‌ها را به خود اختصاص داد.
 
روز یکشنبه چهارم مرداد ماه ۱۳۳۲ روزنامه اطلاعات دو خبر نخست خود را به بازگشت غیرمنتظره و البته غیرقانونی اشرف پهلوی به ایران اختصاص داده است، تیتر خبر بازگشت اشرف به ایران در واقع این پرسش را مطرح می‌کرد که چرا او به ایران بازگشته و پاسخ احتمالی این بود که «ممکن است والاحضرت اشرف برای تادیه قروض خود کاخ خویش را در تهران بفروشد» ضمن اینکه پیش‌تر تاکید می‌کند خواهر شاه به زودی به پاریس بازخواهد گشت. دربار نیز بلافاصله با انتشار اعلامیه فوق‌الذکر از این موضوع اعلام برائت می‌کند. دکتر مصدق نخست‏وزیر وقت در ۱۰ مرداد ۱۳۳۱ دستور به خروج اشرف پهلوی از ایران داد. به دستور او، اشرف پهلوی خواهر دوقلوی شاه، ایران را ترک کرد و روانه اروپا شد.
 
اشرف پهلوی؛ جاه‌طلب، سرکش، باهوش، جسور و مکار
 
دکتر مصدق با مداخله بستگان و نزدیکان شاه در امور کشور شدیدا مخالف بود. او بار‌ها در جلسات شورای وزیران و در مصاحبه‌های مطبوعاتی و سخنرانی‏های خود گفته بود که هیچ عاملی بیش از مداخله و اعمال نفوذ اصحاب نام و متنفذان در معاملات دولتی و انتصابات و اموری نظیر اینها، مردم را عصبی و آماده عصیان نمی‌کند. این مداخلات همه قشر‌ها را خشمگین می‏سازد به‏ویژه طبقه روشنفکر و متوسط را که کوشش ما بر افزایش شمار اعضای این طبقه است. مصدق همچنین می‏دانست که اشرف از ورود به توطئه بر ضد دولت او خودداری نمی‌کند و اطلاعات شهربانی (پلیس) را مامور گزارش تماس‏های او کرده بود. مصدق برای قطع اعمال نفوذ و نیز پیشگیری از توطئه احتمالی اشرف بر ضد دولت خود و همکاری با عوامل بیگانه؛ دستور داده بود که از کشور خارج شود.
 
هدف واقعی اشرف از بازگشت به ایران
 
البته اشرف پهلوی هدف از سفر خود به تهران را رسیدگی به امور خانوادگی و فراهم کردن پول برای پرداخت هزینه‌های درمان پسرش عنوان کرد، اما هدف واقعی او از آمدن به تهران رساندن نامه و پیام محرمانه سران امریکا و انگلیس به شاه بود. دکتر مصدق پس از آگاهی از سفر اشرف پهلوی، ابوالقاسم امینی، کفیل وزارت دربار را به دفتر خود احضار کرد و ضمن خواستن توضیحاتی از او در این باره، پیامی فوری به شاه فرستاد و از او خواست تا سریعا موجبات بازگشت خواهرش به خارج از کشور را فراهم کند.
 
سفر اشرف پهلوی مجموعا ۱۰ روز به طول انجامید و او با بدرقه حمیدرضا پهلوی و همسر او با یک هواپیمای خطوط هوایی «اس. آ. اس» متعلق به دولت سوئد، تهران را ترک کرد. ابوالقاسم امینی، کفیل وزارت دربار، چهارم مرداد، در مصاحبه با کیهان ورود اشرف را غیرمترقبه می‌خواند و از عصبانیت شاه هنگام شنیدن این موضوع خبر می‌دهد: «هنگامی که حضور اعلیحضرت رسیدم و جریان را معروض داشتم خیلی عصبانی شدند که چرا والاحضرت بدون کسب اجازه اقدام به مراجعت به تهران کرده‌اند و بنا شد در شرایط فعلی برای اینکه ورود ایشان موهم فرضیاتی نشود و سوءتفاهمات تازه‌ای بین دربار و دولت به وجود نیاورد موجبات بازگشت ایشان به اروپا فراهم شود.»
 
شاه عصبانی از خواهر
 
شاه مستاصل و در وحشت از اینکه دکتر مصدق چطور با این موضوع مواجه خواهد شد، بلافاصله امینی، کفیل وزارت دربار را به ملاقات اشرف که در کاخ شاهپور غلامرضا اقامت گزیده می‌فرستد تا از او بخواهد هرچه سریع‌تر ایران را ترک کند، اما اشرف نمی‌پذیرد. اشرف ا